Zmiany w ustawie o odpadach 2025-2027 - co się zmienia

Od 1 stycznia 2025 branża budowlana objęta została wymogiem selektywnego zbierania odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Wytwórcy tych odpadów muszą segregować je co najmniej na sześć frakcji: drewno, metale, szkło, tworzywa sztuczne, gips oraz odpady mineralne (np. beton, cegły, kamienie). Celem regulacji jest zwiększenie poziomu recyklingu w sektorze budowlanym i ograniczenie masy odpadów trafiających na składowiska. Najnowsza nowelizacja ustawy o odpadach (projekt UC23) uelastyczniła jednak te wymogi – dopuszczono przekazanie zmieszanych odpadów BiR wyspecjalizowanemu podmiotowi posiadającemu zezwolenia, który dokona ich segregacji poza miejscem wytworzenia, przy czym pierwotny wytwórca nadal odpowiada za wykonanie obowiązku wysegregowania tych odpadów. Innymi słowy, firma budowlana może przekazać nieposegregowane odpady uprawnionemu odbiorcy (np. przedsiębiorstwu recyklingowemu) na podstawie umowy, a ten dokona sortowania we własnym zakładzie. Rozwiązanie to rozwiewa wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne i ułatwia praktyczne wdrożenie selekcji odpadów BiR przez mniejsze firmy. Przepisy te weszły w życie 1 stycznia 2025 r. zgodnie z ustawą znowelizowaną pod koniec 2024 roku. 

Ustawa o odpadach przed i po nowelizacji 2025

Zmiany w systemie BDO od 2025

Rok 2025 przyniósł istotne zmiany w funkcjonowaniu Bazy Danych o Produktach i Opakowaniach oraz o Gospodarce Odpadami (BDO). Zniesiono dotychczasowe zwolnienia z ewidencji odpadów niebezpiecznych – od 1 stycznia każdy przedsiębiorca wytwarzający nawet minimalne ilości odpadów niebezpiecznych (np. salon kosmetyczny, fryzjerski) musi zarejestrować się w BDO i prowadzić ewidencję tych odpadów. Oznacza to likwidację wyjątków, z których chętnie korzystano w przypadku drobnych wytwórców (dotyczy to m.in. odpadów takich jak zużyte oleje silnikowe, opakowania po chemikaliach, zużyte urządzenia z elementami niebezpiecznymi czy baterie zawierające rtęć). Zmiana ta ma zwiększyć kontrolę nad gospodarką odpadami niebezpiecznymi i zminimalizować ich negatywny wpływ na środowisko. 

Kolejna zmiana to znacząca podwyżka opłat BDO. Od 2025 r. opłata rejestrowa i roczna za wpis do rejestru BDO wzrosła o 100–166%: dla mikroprzedsiębiorców z 100 zł do 200 zł, a dla pozostałych podmiotów z 300 zł do 800 zł. Podwyżka ta podyktowana jest rosnącymi kosztami utrzymania i rozwoju systemu, w tym zapewnienia odpowiedniego poziomu cyberbezpieczeństwa oraz wymiany wyeksploatowanej infrastruktury technicznej. Przedsiębiorcy zobowiązani są wnieść nową, wyższą opłatę roczną za 2025 r. do końca lutego. 

W systemie sprawozdawczości BDO pojawiły się też nowe obowiązki – np. wprowadzono raportowanie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (SUP). Zgodnie z przepisami wdrażającymi tzw. dyrektywę plastikową UE, od 2025 r. przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu takie produkty muszą składać roczne sprawozdania w BDO (po raz pierwszy do 15 marca 2025 za rok 2024). Rozszerza to zakres danych zbieranych w BDO o opakowania i produkty objęte nowymi wymogami unijnymi. Jednocześnie pewne planowane funkcje BDO zostały odroczone – np. uruchomienie modułu elektronicznych potwierdzeń recyklingu (DPR/EDPR) przesunięto na 1 stycznia 2027 (pierwotnie planowano wcześniejsze wdrożenie tego modułu potwierdzającego recykling cyfrowo).

Obowiązki gmin: selektywna zbiórka tekstyliów i usuwanie nielegalnych odpadów

Od początku 2025 roku wszystkie gminy mają nowy ustawowy obowiązek: zapewnienie selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych i odzieży. Wynika on z art. 14 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, który wyznaczył 1 stycznia 2025 jako termin wprowadzenia tej segregacji. W praktyce minimum dla gmin to umożliwienie mieszkańcom oddawania niepotrzebnych tekstyliów do Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Co ważne, odpady tekstylne nie mogą być już wyrzucane do zmieszanych śmieci – zużyte ubrania, tkaniny czy buty powinny trafić do dedykowanych punktów zbiórki. Obowiązkowa segregacja tekstyliów ma na celu ograniczenie ilości ubrań i materiałów trafiających na wysypiska oraz zwiększenie możliwości ich recyklingu i ponownego wykorzystania. Samorządy musiały zatem zorganizować system odbioru tekstyliów (np. poprzez kontenery na odzież używaną lub zbiórki w PSZOK). Niewywiązywanie się z tego obowiązku może skutkować konsekwencjami – brak segregacji tekstyliów traktowany jest analogicznie jak niewłaściwa segregacja innych frakcji, co może oznaczać dla mieszkańców wyższe opłaty lub mandaty za wrzucanie tekstyliów do odpadów zmieszanych. Wiceminister klimatu Anita Sowińska podkreśla, że jest to ważny krok w kierunku zrównoważonego gospodarowania odpadami, jednak wymaga on zarówno zmian prawnych, jak i zwiększania świadomości ekologicznej społeczeństwa. 

Równocześnie ustawodawca podjął działania przeciwko porzucaniu odpadów. Na lata 2025–2027 uruchomiono specjalny mechanizm finansowego wsparcia dla gmin usuwających tzw. dzikie składowiska. Nowelizacja ustawy o odpadach (UC23) umożliwiła przekazywanie organom administracji (m.in. samorządom) środków z budżetowej rezerwy celowej na utylizację nielegalnie zdeponowanych odpadów stanowiących zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska. Samorządy mogą uzyskać nawet do 80% dofinansowania kosztów takich akcji, co ma zachęcić je do szybkiego reagowania na przypadki porzucania niebezpiecznych odpadów przez nieuczciwe podmioty.

Problem nielegalnych odpadów w Polsce narastał w ostatnich latach, stąd nowe regulacje. W 2024 r. inspekcje środowiska zidentyfikowały 23 lokalizacje spełniające kryteria niebezpiecznych odpadów, z czego 9 wymagało natychmiastowej interwencji. Nowe przepisy pozwalają sprawniej usuwać takie odpady i dochodzić kosztów od sprawców, co ma utrudnić proceder porzucania odpadów przez tzw. mafie śmieciowe.

Kogo dotyczą zmiany: firmy, gminy, wspólnoty

Ten sam pakiet przepisów oznacza inne zadania dla przedsiębiorcy, urzędu gminy i zarządcy osiedla. Poniżej obowiązki w podziale na grupy.

Co muszą zrobić firmy

• Firmy budowlane i inwestorzy: segregacja odpadów budowlanych na 6 frakcji albo umowa z uprawnionym podmiotem, który posortuje je poza budową (od 1.01.2025).
• Wytwórcy odpadów niebezpiecznych, także salony kosmetyczne czy warsztaty: wpis do BDO i ewidencja odpadów (od 1.01.2025).
• Wszyscy wpisani do BDO: nowa opłata roczna, 200 zł dla mikroprzedsiębiorców i 800 zł dla pozostałych, płatna do końca lutego.
• Wprowadzający produkty jednorazowe z tworzyw (SUP): roczne sprawozdanie w BDO do 15 marca.
• Producenci napojów i sklepy powyżej 200 m²: udział w systemie kaucyjnym, przyjmowanie opakowań i zwrot kaucji (od 1.10.2025).
• Recyklerzy i organizacje odzysku: dokumenty DPR i EDPR wyłącznie w BDO (od 1.01.2026).
• Wprowadzający produkty w opakowaniach: przygotowanie do nowego systemu ROP i opłat modulowanych (projekt ustawy, planowany start 1.01.2027).
• Selektywna zbiórka tekstyliów i odzieży, co najmniej w PSZOK (od 1.01.2025).
• Usuwanie dzikich składowisk z dofinansowaniem do 80% kosztów z rezerwy celowej budżetu (2025-2027).
• Punkty odbioru opakowań kaucyjnych: w każdej gminie ma działać co najmniej jeden.
• Przygotowanie do ROP: nowy system ma przekazywać gminom środki na selektywną zbiórkę.
• Wspólnoty mieszkaniowe: dostosowanie miejsc gromadzenia odpadów do nowych zasad segregacji, w tym rozważenie systemów głębokiej zbiórki (Molok).
• Mieszkańcy: segregacja odpadów, w tym tekstyliów, oraz zwracanie opakowań objętych kaucją.

Co muszą zrobić gminy

• Selektywna zbiórka tekstyliów i odzieży, co najmniej w PSZOK (od 1.01.2025).
• Usuwanie dzikich składowisk z dofinansowaniem do 80% kosztów z rezerwy celowej budżetu (2025-2027).
• Punkty odbioru opakowań kaucyjnych: w każdej gminie ma działać co najmniej jeden.
• Przygotowanie do ROP: nowy system ma przekazywać gminom środki na selektywną zbiórkę.

Wspólnoty mieszkaniowe i mieszkańcy

• Wspólnoty mieszkaniowe: dostosowanie miejsc gromadzenia odpadów do nowych zasad segregacji, w tym rozważenie systemów głębokiej zbiórki (Molok).
• Mieszkańcy: segregacja odpadów, w tym tekstyliów, oraz zwracanie opakowań objętych kaucją.

Nowa ustawa o odpadach - co jeszcze przed nami do 2027

Nowa ustawa o odpadach - kiedy wejdzie w życie

Nie ma jednej nowej ustawy o odpadach, która zastąpi obecne przepisy. Pod tym hasłem kryje się najczęściej projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który wprowadza nowy model ROP. Pierwszą wersję projektu, szerzej znaną jako ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych 2025, Ministerstwo Klimatu i Środowiska opublikowało w sierpniu 2025 r. i zebrało do niej ponad 1,6 tys. uwag. W marcu 2026 r. resort wskazał 1 stycznia 2027 r. jako planowany termin wejścia w życie, z okresem przejściowym. Ustawa nie została jeszcze uchwalona (stan na wrzesień 2026 r.), więc ta data może się przesunąć.

System kaucyjny

Ogólnopolski system kaucyjny działa od 1 października 2025 r. Obejmuje butelki z tworzyw sztucznych o pojemności od 0,1 do 3 litrów oraz metalowe puszki do 1 litra. Kaucja jest pobierana i rozliczana na każdym etapie sprzedaży, od producenta po sklep, a jej przepływ rozliczają operatorzy systemu. Taki zamknięty obieg kaucji ma uszczelnić system i zapobiec defraudacji środków. Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² muszą przyjmować puste opakowania i oddawać kaucję, a w każdej gminie ma działać co najmniej jeden punkt odbioru opakowań. Z systemu wyłączono opakowania po mleku i napojach mlecznych. Zmieniły się też zasady dla szkła: od 18 lutego 2026 r. szklane butelki wielokrotnego użytku są poza ogólnopolskim systemem kaucyjnym, a producenci mogą prowadzić dla nich własne systemy zwrotu. Opakowania objęte kaucją rozpoznasz po jednolitym logotypie systemu. Unijny cel to zbiórka 90% plastikowych butelek do 2029 r., a jego realizację monitoruje Inspekcja Ochrony Środowiska.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP)

Równolegle trwają prace nad nowym modelem ROP dla opakowań jako całości. Odpowiedzialność finansową za zagospodarowanie odpadów opakowaniowych w większym stopniu poniosą producenci i importerzy. Projekt przewiduje powołanie operatora ROP, który pobierze od wprowadzających opłatę zależną od rodzaju opakowania (tzw. opłata modulowana: im trudniejsze do recyklingu opakowanie, tym wyższa stawka) i rozdzieli środki między gminy, sortownie i recyklerów. Pieniądze dla gmin mają finansować selektywną zbiórkę, co odciąży samorządowe budżety. Pierwotnie zapowiadano start w 2026 r. Obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje 1 stycznia 2027 r. z okresem przejściowym, ale ustawa nie została jeszcze uchwalona. Samorządy liczą na dodatkowe środki, producenci i organizacje odzysku obawiają się wzrostu kosztów: opłaty w nowym systemie mogą być kilkukrotnie wyższe niż dziś. Niezależnie od polskiej ustawy od 12 sierpnia 2026 r. stosuje się unijne rozporządzenie PPWR, które nakłada na firmy nowe wymogi dotyczące opakowań.

Kolejny krok to ROP dla tekstyliów. Nowelizacja unijnej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów weszła w życie 16 października 2025 r. i zobowiązuje państwa członkowskie do uruchomienia systemów ROP dla odzieży, tekstyliów i obuwia w ciągu 30 miesięcy. Producenci tekstyliów będą finansować zbiórkę, sortowanie i recykling zużytych produktów. Polska musi przenieść te przepisy do prawa krajowego, a gminy już rozwijają infrastrukturę zbiórki tekstyliów (opisaną wyżej). Zdaniem ekspertów takie rozwiązanie jest potrzebne: przeciętny Europejczyk kupuje ok. 26 kg ubrań rocznie, z czego 87% trafia na wysypiska lub do spalenia. Finansowa odpowiedzialność producentów ma ograniczyć ten problem i pobudzić recykling materiałów włókienniczych.

Dalsze zmiany w systemie BDO

Modernizacja BDO trwa. Od 1 stycznia 2026 r. działa Moduł Potwierdzeń, w którym recyklerzy i organizacje odzysku wystawiają dokumenty potwierdzające recykling (DPR) i eksportowe potwierdzenia recyklingu (EDPR). Dokumenty za okresy od 1 stycznia 2026 r. powstają wyłącznie w BDO, bez papierowych zaświadczeń, co ma usprawnić rozliczanie poziomów odzysku. Branża zgłasza jednak problemy techniczne modułu, m.in. brak możliwości korygowania wysłanych dokumentów.

W międzyczasie BDO będzie dostosowywane do wdrażanych systemów ROP. Start systemu kaucyjnego wymusił rejestracji nowych podmiotów (operatorów systemu kaucyjnego) oraz sprawozdawczości zbiórki opakowań objętych kaucją. Niewykluczone, że dane o zebranych butelkach i puszkach będą raportowane w ramach BDO lub powiązanych rejestrów – tak aby gminy mogły uwzględniać je w swoich poziomach recyklingu. Ponadto planuje się dalsze ulepszenia funkcjonalne BDO: m.in. integrację z innymi systemami (jak ewidencja pojazdów wycofanych z eksploatacji, baza odpadowa UE), usprawnienie modułów elektronicznych manifestów przewozu odpadów, a także dostosowanie BDO do ewidencji nowych frakcji (np. wspomnianych odpadów tekstylnych, jeśli zostaną objęte obowiązkową sprawozdawczością). Celem jest, aby do 2027 r. BDO stało się kompleksowym, w pełni zdigitalizowanym narzędziem monitoringu gospodarki odpadami w Polsce, ograniczającym biurokrację i umożliwiającym lepszą kontrolę strumieni odpadów na każdym etapie (od wytworzenia u źródła, po recykling lub unieszkodliwienie). Transformacja cyfrowa w tym zakresie jest wspierana również przez fundusze unijne i krajowe – w planach jest m.in. dalsza rozbudowa systemu oraz szkolenia dla użytkowników, tak aby nowe obowiązki (jak wspomniane raporty SUP czy przyszłe obowiązki ROP) były realizowane sprawnie i poprawnie.

Co zmiany oznaczają dla pojemników półpodziemnych

Zaostrzenie przepisów oraz wyższe cele recyklingu kierują uwagę samorządów i firm na nowoczesne rozwiązania infrastrukturalne, takie jak systemy głębokiej zbiórki odpadów. Chodzi o tzw. półpodziemne kontenery, które w ok. 60% swojej wysokości są zainstalowane pod ziemią. Pozwala to na umieszczenie pojemników o dużej pojemności na niewielkiej przestrzeni, co jest szczególnie cenne w zatłoczonych centrach miast i osiedlach. Wspólnoty mieszkaniowe coraz częściej, we współpracy z gminami, inwestują w takie systemy – samorządy tworzą ramy prawne i zachęty (np. poprzez wymagania lokalizacyjne czy dofinansowania), a wspólnoty wdrażają u siebie głębokie pojemniki, unowocześniając gospodarowanie odpadami na swoim terenie. Dzięki temu nowe obowiązki (jak zwiększona liczba frakcji segregacji czy konieczność utrzymania czystości) stają się łatwiejsze do spełnienia.

Zastosowanie podziemnych i półpodziemnych kontenerów przynosi wymierne efekty organizacyjne, środowiskowe i finansowe. Pracownicy branży odpadowej wskazują, że tam, gdzie zainstalowano takie pojemniki, poprawiła się dyscyplina segregacji – mieszkańcy chętniej wrzucają odpady do właściwych przegród, a przedsiębiorstwa zajmujące się wywozem i recyklingiem mogą działać wydajniej. Większa pojemność każdego kontenera oraz naturalne ugniatanie odpadów siłą grawitacji sprawiają, że pojemniki rzadziej się zapełniają, więc wymagają rzadszych odbiorów. To z kolei oznacza niższe koszty wywozu i mniejsze obciążenie logistyczne dla firm odbierających odpady (rzadsze kursy śmieciarek), a także przekłada się na redukcję emisji spalin – szacuje się, że dzięki rzadszym wywozom emisja CO₂ z transportu odpadów spada nawet o kilkadziesiąt procent. Dodatkowo systemy te są bardzo pojemne – jeden kontener Molok o pojemności 5 m³ odpowiada pojemnością nawet ~55 standardowym pojemnikom 120 L, co daje średnio ~68% oszczędności miejsca na danym terenie. Pozwala to odzyskać przestrzeń wokół budynków (np. na zieleń czy parkingi), likwidując rzędy kubłów i wiat śmietnikowych.

Kolejną korzyścią jest poprawa warunków sanitarnych i estetyki. Ponieważ ok. 2/3 objętości pojemnika znajduje się pod ziemią, w niższej temperaturze, odpady ulegają wolniejszemu rozkładowi – znacząco ograniczone są nieprzyjemne zapachy, zwłaszcza latem. Zamykane, szczelne wrzutnie uniemożliwiają dostęp insektom i gryzoniom, eliminując problem szczurów buszujących w odpadach. Same pojemniki są estetyczne i mogą być dostosowane do otoczenia (różne wykończenie nadziemnej części), dzięki czemu mogą stać bliżej budynków mieszkalnych bez obaw o uciążliwości. To z kolei zwiększa wygodę mieszkańców – mają krótszą drogę do pojemników, co również sprzyja lepszej segregacji (ankiety wskazują, że czytelne oznaczenia i łatwy dostęp do kontenerów półpodziemnych dodatkowo motywują do prawidłowego sortowania odpadów).

Z punktu widzenia gmin, inwestycje w systemy głębokiej zbiórki mogą przynieść długofalowe oszczędności i ułatwić spełnienie wymagań prawa. Rzadsze przepełnianie się koszy i bardziej higieniczne warunki oznaczają mniej dzikich wysypisk tworzonych przez mieszkańców (bo nie zastają oni przeładowanych kontenerów). Gminy notują także mniej skarg na niewywożone na czas odpady czy bałagan wokół altan. Co ważne, zmniejsza się ryzyko kar za brak odpowiedniej segregacji – w systemach podziemnych odpady są lepiej posegregowane i zabezpieczone, więc inspekcje rzadziej wykazują nieprawidłowości. Dla firm odbierających odpady wdrożenie tych systemów to szansa na optymalizację tras i wykorzystanie nowoczesnych technologii (wiele pojemników półpodziemnych wyposażanych jest w czujniki zapełnienia, co pozwala wdrożyć inteligentne harmonogramy wywozu). Firmy mogą też zredukować koszty paliwa oraz eksploatacji pojazdów dzięki mniejszej liczbie kursów.

Aktualne zmiany prawne w gospodarce odpadami napędzają rozwój systemów głębokiej zbiórki. Rosnące wymagania dotyczące segregacji i recyklingu wymuszają inwestycje w infrastrukturę, a rozwiązania typu Molok wpisują się w tę potrzebę, oferując jednocześnie poprawę efektywności, ekologii i jakości życia mieszkańców. Wiele samorządów oraz przedsiębiorstw już dostrzegło te korzyści i pilotażowo instaluje kontenery półpodziemne. Można oczekiwać, że w latach 2025–2027 trend ten będzie się nasilał, wspierany zarówno przez przepisy (np. możliwe dofinansowania w ramach ROP lub funduszy NFOŚiGW), jak i przez pozytywne doświadczenia gmin, które zdecydowały się na innowacyjne systemy zbiórki odpadów. Wszystko to finalnie służy realizacji nadrzędnego celu – bardziej efektywnej i zrównoważonej gospodarki odpadami kom 

Ustawa o odpadach w pigułce - tabela zmian

Więcej o zasadach zwrotu butelek i puszek znajdziesz w artykule o systemie kaucyjnym. Jeśli potrzebujesz samych przepisów w skrócie, zajrzyj do streszczenia ustawy o odpadach.

Kto, za co odpowiada?

• Firmy: segregacja odpadów budowlanych, ewidencja odpadów niebezpiecznych w BDO, udział w systemie kaucyjnym, przygotowanie do nowego ROP.

• Gmina: organizacja zbiórki tekstyliów, punktów kaucyjnych, korzystanie z funduszy na usuwanie odpadów.
• Wspólnota mieszkaniowa: organizacja właściwej segregacji odpadów na terenie wspólnoty, w tym rozważenie wdrożenia systemów półpodziemnych.
• Mieszkańcy: segregacja odpadów (w tym tekstyliów), zwracanie opakowań objętych kaucją.

Dlaczego to ważne?

• Rosnące wymogi prawne.
• Ryzyko kar finansowych za brak segregacji.
• Możliwość uzyskania dofinansowań na modernizację systemów zbiórki odpadów.
• Oszczędności operacyjne i poprawa jakości życia mieszkańców.